Περιγραφή του μαθήματος
Το μάθημα αυτό επιχειρεί μια συστηματική αλλά προσιτή προσέγγιση της διαχρονικής σχέσης του ανθρώπου με τον ουρανό. Εξετάζει πώς το «γήινο σύμπαν», δηλαδή οι ανθρώπινες κοινωνίες και οι πολιτισμοί τους, προσπαθούν να κατανοήσουν τη δομή και τη λειτουργία του «ουράνιου σύμπαντος». Αφετηρία αποτελεί η ιδέα, διατυπωμένη χαρακτηριστικά από τον Carl Sagan, ότι ο άνθρωπος είναι το μέσο μέσω του οποίου το Σύμπαν παρατηρεί και μελετά τον εαυτό του. Παράλληλα, το μάθημα αντλεί έμπνευση από την εκπαιδευτική προσέγγιση του κ. Στέφανου Τραχανά στο βιβλίο του «Το αμάρτημα της Εύας», όπου η έμφαση δίνεται στην κατανόηση βασικών εννοιών μέσα από απλές αλλά ουσιαστικές συλλογιστικές διαδρομές.
Η προσέγγιση δεν περιορίζεται αυστηρά στην ιστορία της αστρονομίας ή στη σύγχρονη αστροφυσική. Αντίθετα, συνδυάζει διάφορα στοιχεία τους αλλά και βασική γεωμετρία. Από τις πρώτες ουράνιες παρατηρήσεις με γυμνό μάτι και τη μετάβαση στην εποχή του τηλεσκοπίου, έως βασικές εφαρμογές της Ευκλείδειας Γεωμετρίας, το μάθημα καταλήγει σε μια εισαγωγική ματιά στη σύγχρονη αστροφυσική.
Σκοπός του μαθήματος είναι να αναδείξουμε κάποια από τα βασικότερα στοιχεία του ανθρώπινου αστρονομικού ταξιδιού από τις απαρχές παρατήρησης του ουρανού από τον προϊστορικό άνθρωπο μέχρι τη σύγχρονη επιστήμη, η οποία χρησιμοποιεί επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια.
Διδάσκων
Παναγιώτης Ευαγγελόπουλος
Ο Παναγιώτης Ευαγγελόπουλος έλαβε το πτυχίο Φυσικής από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής από το ίδιο πανεπιστήμιο.
Από το 2015 μέχρι το 2020 εργαζόταν στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών ως μέλος της ομάδας διάχυσης Αστρονομίας του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου. Επίσης έχει αναλάβει την επιστημονική επιμέλεια ενός εφηβικού βιβλίου Αστρονομίας και ενός παιδικού βιβλίου πειραμάτων Φυσικής και έχει εργαστεί στην ιδιωτική μέση εκπαίδευση. Από το 2022 εργάζεται ως υπεύθυνος διάχυσης Αστρονομίας του Ινστιτούτου Αστροφυσικής του ΙΤΕ, όπου και έχει ολοκληρώσει επιτυχώς, από πλευράς Ινστιτούτου, δύο εκπαιδευτικά προγράμματα εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων (D-SPACE, LaSciL,).
Eθελοντής βοηθός μαθήματος
Γιώργος Κλίμης (George63)
Εβδομάδα 1: Πρώιμη παρατήρηση του ουρανού – Αντίληψη περί νομοτελούς φύσης
1.1 Εισαγωγή
1.2 Μνημεία, Ημερολόγια, Μέτρηση του Χρόνου και Πλοήγηση από διάφορους πολιτισμούς
1.3 Αστρονομία γυμνού οφθαλμού
Εβδομάδα 2: Ο Γαλιλαίος και τα πρώτα βήματα της Αστρονομίας με τηλεσκόπιο
2.1 Εισαγωγή
2.2 Το ανάγλυφο της Σελήνης και η μέτρηση του ύψους των βουνών της
2.3 Ο Δίας και τα τέσσερα μεγαλύτερα φεγγάρια του
2.4 Οι φάσεις της Αφροδίτης
2.5 Οι δακτύλιοι του Κρόνου
Εβδομάδα 3: Αξιοσημείωτες ανακαλύψεις της Σύγχρονης Αστροφυσικής σε γνωστούς αστερισμούς
3.1 Εισαγωγή
3.2 Ωρίωνας: αστρική παιδική χαρά
3.3 Pulsar και έκρηξη υπερκαινοφανούς στον Καρκίνο
3.4 Γαλαξίες στην Παρθένο
3.5 Υπέρμαζες μαύρες τρύπες
3.6 Κοσμολογική οπτική και επίλογος
Το μάθημα απευθύνεται σε κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη, μπορείτε δηλαδή να εγγραφείτε χωρίς να υπάρχει κάποιο προαπαιτούμενο.
Επίσης, είναι βιντεοσκοπημένο και ασύγχρονο. Μπορείτε, συνεπώς, να το παρακολουθήσετε στην πλατφόρμα μας τις ημέρες και ώρες που επιθυμείτε. Έχει διάρκεια τριών εβδομάδων και κάθε εβδομάδα προστίθενται νέες ενότητες, τις οποίες μπορείτε, όπως αναφέραμε, να δείτε στο πρόγραμμά σας.
Πέρα από το διδακτικό υλικό, το μάθημα περιλαμβάνει εβδομαδιαία τεστ και μία τελική εξέταση. Η συμπλήρωση των τεστ γίνεται και αυτή στο δικό σας πρόγραμμα, εντός κάποιων εβδομαδιαίων συνήθως προθεσμιών. Η συμμετοχή στα τεστ είναι βεβαίως στη δική σας ευχέρεια. Αν όμως επιθυμείτε την έκδοση βεβαίωσης επιτυχούς παρακολούθησης, θα χρειαστεί να συμμετάσχετε στην τελική εξέταση και στα περισσότερα τουλάχιστον τεστ.
Τα μαθήματα του Mathesis προσφέρονται δωρεάν και έτσι θα συνεχίσουν. Μπορείτε να τα παρακολουθήσετε μέχρι τέλους και να συμμετάσχετε στα εβδομαδιαία τεστ και την τελική εξέταση. Εάν επιθυμείτε τη βεβαίωση επιτυχούς παρακολούθησης, θα σας ζητείται όμως ένα μικρό αντίτιμο –της τάξης των 20€– για την έκδοσή της, μετά την υποβολή της τελικής σας εξέτασης/εργασίας. Εάν δεν υποβάλετε την τελική σας εξέταση –ή αν την υποβάλετε, αλλά δεν περάσετε το μάθημα– δεν υπάρχει κάποια υποχρέωση πληρωμής.
Αν έχετε ήδη λογαριασμό στο Mathesis, αρκεί να συνδεθείτε στο Mathesis με το email που έχετε ήδη δηλώσει και, στη συνέχεια, να εγγραφείτε στο μάθημα. Αν δεν έχετε λογαριασμό στο Mathesis, θα χρειαστεί προηγουμένως να δημιουργήσετε έναν. Αν τυχόν χρειαστείτε βοήθεια για την εγγραφή σας στο μάθημα ή στην πλατφόρμα του Mathesis, μπορείτε να δείτε εδώ τις σχετικές οδηγίες.
Βιντεοσκόπηση: Νίκος Γκικόπουλος
Μοντάζ: Έλενα Κολλάτου
Προγραμματισμός ασκήσεων: Δανάη Ποκομπέλλι
Υποτιτλισμός: Σοφία Πέτσα
Η βιντεοσκόπηση πραγματοποιήθηκε τον χειμώνα 2025-2026 στα studio του Mathesis στο Ηράκλειο.
Ως εικονίδιο του μαθήματος επιλέχθηκε μία φωτογραφία του Γιώργου Τζιριβαδάκη-Γρίβα (Tzirivadakis Photography) που απεικονίζει το Αστεροσκοπείο Σκίνακα
