Περιγραφή του μαθήματος
Ο Πόλεμος της Ελληνικής Ανεξαρτησίας διήρκεσε περίπου επτά χρόνια κατά τα οποία οι εσωτερικές πολιτικές διεργασίες και συγκρούσεις αποδείχθηκαν εξίσου σφοδρές με εκείνες στα πεδία των μαχών και στα κέντρα αποφάσεων της διεθνούς διπλωματίας. Μέσα από περίπλοκες αλλαγές των πραγμάτων και την πολυπρόσωπη επέμβαση της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας δημιουργήθηκε το πρώτο ανεξάρτητο εθνικό κράτος στην ελληνική ιστορία, ορίστηκαν τα σύνορά του καθώς και ο πρώτος Κυβερνήτης του, ο Κερκυραίος Ιωάννης Καποδίστριας. Τα γεγονότα αυτά απετέλεσαν εφαλτήριο για περαιτέρω εξελίξεις εντός και εκτός Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Τι θα αναπτυχθεί
- Τα διεθνή δεδομένα και η Οθωμανική Αυτοκρατορία στις παραμονές της έκρηξης της Επανάστασης του 1821.
- Οι κοινωνικές, πολιτισμικές, οικονομικές πραγματικότητες του Ελληνισμού τη στιγμή του μεγάλου εγχειρήματος.
- Τα πολεμικά γεγονότα και οι σημασία τους.
- Τα πολιτικά γεγονότα και η σημασία τους.
Διδάσκουσα
Μαρία Ευθυμίου
Γεννήθηκε στην Λάρισα το 1955.
Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Ολοκλήρωσε τους κύκλους των Μεταπτυχιακών της Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, στο Παρίσι.
Έχει διδαχθεί επτά ξένες γλώσσες.
Από το 1981 ανήκει στο Διδακτικό και Ερευνητικό Προσωπικό του ΕΚΠΑ όπου σήμερα είναι ομότιμη Καθηγήτρια. Από τη θέση αυτή έχει διδάξει, επί 42 χρόνια, χιλιάδες φοιτητές και εποπτεύσει εκατοντάδες σεμιναριακές και μεταπτυχιακές εργασίες, καθώς και διδακτορικά.
Έχει εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε Επιτροπές Ιστορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώ έχει μετάσχει, ως πανεπιστημιακός, σε δεκάδες ατομικές και ομαδικές εκπαιδευτικές δράσεις σχετικές με τη Δευτεροβάθμια και Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Έχει μετάσχει στο εγχείρημα του Mathesis των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης με επτά ενότητες Ελληνικής και Παγκόσμιας Ιστορίας (mathesis.cup.gr).
Από το 2006 διδάσκει στο ευρύ κοινό δωρεάν, σχεδόν καθημερινά, σε εσπερινή βάση, σε ολόκληρη την Ελλάδα -και σε φυλακές και Κέντρα Απεξάρτησης- κύκλους Παγκόσμιας και Ελληνικής Ιστορίας. Τα μαθήματα αυτά έχουν παρακολουθήσει δεκάδες χιλιάδες άτομα.
Την άνοιξη του 2016, στα πλαίσια συνεργασίας του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, δίδαξε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών έναν κύκλο 19 τρίωρων μαθημάτων Παγκόσμιας Ιστορίας (καταγεγραμμένα στο blod.gr).
Έχει συγγράψει και επιμεληθεί έξι βιβλία Ιστορίας. Παραλλήλως έχουν δημοσιευθεί περισσότερα από ογδονταπέντε άρθρα της (σε περιοδικά Ιστορίας, Πρακτικά Συνεδρίων Ιστορίας, ένθετα Ιστορίας) καθώς και παρεμβάσεις και τοποθετήσεις της, περί τα πανεπιστημιακά και κοινωνικά, στον ημερήσιο και περιοδικό ελληνικό Τύπο.
Έχει αποδώσει στα ελληνικά ποιήματα της μεγάλης ποιήτριας Raquel Angel–Nagler, σε τέσσερα βιβλία ποίησης που έχουν εκδοθεί από τις εκδόσεις ΣΜΙΛΗ.
Κατά το έτος 2013 τιμήθηκε με το “Βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας εις μνήμην Β. Ξανθόπουλου–Στ. Πνευματικού”.
Είναι μητέρα δύο ξεχωριστών ανδρών, του Γιωργή και του Ρήγα Χατζηλάκου, και γιαγιά της Μάγιας, της Έλενας, της Δανάης και της Δάφνης.
Είχε την ευλογία να είναι θυγατέρα δύο ακέραιων ανθρώπων, της Χριστίνας και του Δημήτρη Ευθυμίου˙ αδελφή ενός αγαπημένου αδελφού, του Πέτρου˙ μαθήτρια ενός σπουδαίου πανεπιστημιακού δασκάλου και ιστορικού, του Βασ. Βλ. Σφυρόερα.
Τέλος, έχει την τιμή να συγκαταλέγεται στον κύκλο των φίλων δεκάδων ζεστών, ουσιαστικών, αυθεντικών, ταλαντούχων, δημιουργικών, δοτικών και φωτεινών ανθρώπων-φίλων, συγγενών, συνορειβατών, συγκωπηλατών, συγχορευτών, συντραγουδιστών, συνοραματιστών, συνσυζητητών, συναδέλφων.
Εθελόντριες βοηθοί μαθήματος
Λεμονιά Μανώλα (Lemonia9), Εκπαιδευτικός
Αργυρώ Παπαδημητροπούλου (Asimenia), Ιδιωτική υπάλληλος
Κατερίνα Πασίση (kpasisi), Eκπαιδευτικός, Kαθηγήτρια της ελληνικής ως ξένης γλώσσας
Αξιολόγηση του μαθήματος από τους φοιτητές του
Κατά την πρώτη φορά που προσφέρθηκε το μάθημα οι φοιτητές του (1569 απαντήσεις) αξιολόγησαν το μάθημα από τα ερωτηματολόγια εξόδου ως εξής:
Είστε ικανοποιημένος απ' αυτό που μάθατε σε σχέση μ' αυτό που περιμένατε;
Πολύ ικανοποιημένος: 69%
Ικανοποιημένος: 28%
Λίγο ικανοποιημένος: 2%
Καθόλου ικανοποιημένος: 0%
Έγραψαν για το μάθημα
Πολλές ευχαριστίες στην κ. Ευθυμίου για τον εμπεριστατωμένο, γλαφυρό, απλό και ουσιαστικό λόγο της. Φώτισε πτυχές της Ιστορίας που δε διδαχτήκαμε στα σχολικά βιβλία (τολμώ να πω, ούτε στο Πανεπιστήμιο). Το να προσεγγίζουμε τα κίνητρα των ηρώων και των απλών ανθρώπων κατά την Επανάσταση είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία, όχι μόνο ιστορικά αλλά και πολιτικά και κοινωνιολογικά. Έμαθα τόσα πολλά, κατανόησα ακόμα περισσότερα και απόλαυσα την ιστορία ως ουσία, όχι ως μάθημα.
-Ιωάννα Φ.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω και με αυτήν την ευκαιρία την "αγαπημένη μου δασκάλα" κ. Μαρία Ευθυμίου για την τόσο ουσιώδη προσέγγισή της στο θέμα της Επανάστασης του 1821. Η διδασκαλία της είναι πάντα πολύτιμη και βαθιά απολαυστική, από κάθε άποψη.
-Καλλιόπη Α.
Κυρία Ευθυμίου, θέλω κι εγώ να εκφράσω τις ευχαριστίες μου για την ανθρώπινη πλευρά στην οποία εστιάσατε το ενδιαφέρον σας, σχετικά με την Ελληνική Επανάσταση.
-Παναγιώτα Σ.
Εμαθα ιστορικά γεγονότα που δεν ήξερα και το μάθημα με βοήθησε να κατανοήσω πολλά που δεν είχαν διευκρινιστεί, σχετικά με αυτήν τη σημαντικότατη περίοδο της ιστορίας μας∙ πολλά γεγονότα που εξηγούν μέχρι και σημερινές καταστάσεις, ιδιαιτερότητες περιοχών και κατοίκων ακόμα και αποφάσεις κυβερνώντων.
-Ξενοφών Τ.
Σας ευχαριστώ πολύ για τις γνώσεις που μου προσφέρατε και τους προβληματισμούς που μου δημιουργήσατε. Κάθε αφήγησή σας ήταν κι ένα ταξίδι...
-Στέλλα Τ.
Εβδομάδα 1: Πόλεμος της Ανεξαρτησίας ‐ Επανάσταση: προσεγγίσεις και ερμηνείες
1.1 Η Ελληνική επανάσταση: το διεθνές πλαίσιο
1.1.1 Χαρακτηριστικά σημεία της πορείας της επανάστασης του '21
1.1.2 Επισκόπηση των γεγονότων του '21
1.1.3 19ος αιώνας: η παγκόσμια κυριαρχία της Αγγλίας
1.1.4 Η Οθωμανική αυτοκρατορία στην δίνη εσωτερικών αναταραχών και ανατροπών
1.1.5 Η Οθωμανική Αυτοκρατορία στην δίνη εσωτερικών αναταραχών και ανατροπών ΙΙ
1.1.6 H Σερβική επανάσταση και οι απαντοχές της Φιλικής Εταιρείας για επαναστατική σύμπραξη των Βαλκανίων
1.1.7 Το κίνημα του Εθνικισμού: ένας κινητήριος μοχλός αγώνα
1.1.8 Στοχασμοί του Θ. Κολοκοτρώνη
1.2 Τα αίτια της επανάστασης του '21
1.2.1 Ήταν το αίτιο της επανάστασης η απελπισία από τα δεινά, η αυτοπεποίθηση ή η οικονομική κρίση;
1.2.2 Η άνοδος της οικονομικής δράσης των Ελλήνων ως αίτιο της επανάστασης
1.2.3 Η συμβολή των Β. Κρεμμυδά και G. Hering στην ερμηνεία των αιτιών της επανάστασης
1.3 Ήταν το '21 «Επανάσταση»;
1.3.1 Ηταν το '21 «πόλεμος ανεξαρτησίας», «εξέγερση», «αποστασία» ή «επανάσταση»;
1.3.2 Η Επανάσταση ως χρέος: «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος»
1.3.3 Πανελλήνια συμμετοχή ευρέος κοινωνικού φάσματος στον Αγώνα του '21
1.3.4 Ενεργή συμμετοχή Φιλελλήνων στα πολεμικά και στα πολιτικά πράγματα του '21
1.3.5 Η συναισθηματική και ιδεολογική σύνδεση του Αγώνα, με τις ευρωπαϊκές συνιστώσες της ιδεολογίας του 18ου & 19ου αιώνα
1.3.6 Η υπονόμευση του ηθικού κύρους του σουλτάνου ως πράξη επαναστατική
1.3.7 Ο τεκτονισμός ως όχημα επανάστασης
Εβδομάδα 2: "1821: οι ερμηνείες μιας επανάστασης"
2.1 Η αποκοπή της ελληνικής εκκλησίας από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως: Μία επαναστατική πράξη
2.1.1 Η θέση της Εκκλησίας υπό την Οθωμανική κυριαρχία
2.1.2 Η αποκοπή της επανάστασης από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεω
2.1.3 Ο αφορισμός της Ελληνικής επανάστασης από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως
2.1.4 Η εκτέλεση του Πατριάρχη συντελεί στην επαναστατική ροπή
2.1.5 Ο Σουλτάνος αντιδρά στις εξελίξεις
2.1.6 Η πορεία της Ελληνικής Εκκλησίας προς το Αυτοκέφαλό της: μία επαναστατική διαδρομή
2.2 Ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην Επανάσταση του '21
2.2.1 «Πολιτισμικές» φαντασιακές κατατάξεις ως προς τη σύγκρουση Ελλήνων και Τούρκων
2.2.2 Προεπαναστατικές προβλέψεις: «Ελληνική Νομαρχία», «Ρωσοαγγλογάλλος»
2.2.3 Πλευρές της ερμηνείας της Ελληνικής Επανάστασης κατά τον 20ο αιώνα
2.2.4 Η Ελληνική Αριστερά...
2.2.5 Ερμηνευτικές προσεγγίσεις για το '21 στο τέλος του 20ού και στις αρχές του 21ου αιώνα
Εβδομάδα 3: Τα πριν επηρεάζουν τα μετά: Η ελληνική κοινωνία σε μετάβαση και ζύμωση
3.1 Στερεά Ελλάδα: τα προ της Επανάστασης επηρεάζουν τα κατά την Επανάσταση
3.1.1 Οι αρματολοί της Στερεάς Ελλάδας ως διοικητικοί οθωμανοί υπάλληλοι
3.1.2 «Χτυπώ, εκβιάζω, προσκυνώ, επανακτώ τη θέση μου». Μία μακρά πρακτική αρματολικής επιβίωσης στην Στερεά Ελλάδα
3.1.3 Στερεά Ελλάδα: Αρματολοί στα βουνά, προύχοντες στον κάμπο
3.1.4 Οι αρματολοί και τα «καπάκια» τους κατά τον Αγώνα του '21
3.1.5 Γεώργιος Καραϊσκάκης
3.1.6 Οδυσσέας Ανδρούτσος
3.2 Πελοπόννησος και νησιά: τα προ της Επανάστασης επηρεάζουν τα κατά την Επανάσταση
3.2.1 Επισκόπηση της Πελοποννήσου επί Τουρκοκρατίας
3.2.2 Οι μεγάλες οικογένειες της Πελοποννήσου και οι κάποι τους
3.2.3 Η τοπική αυτοδιοίκηση στην Πελοπόννησο και ο συνολικότερος πολιτικός ρόλος των κοτζαμπάσηδων στον Μοριά
3.2.4 «Ο καλός καιρός», τα Ορλωφικά (1770) και ο κατατρεγμός των κλεφτών της Πελοποννήσου (1806)
3.2.5 Οι κοτζαμπάσηδες της Πελοποννήσου και η Επανάσταση του '21
3.2.6 Πλευρές της στάσης των Πελοποννησίων προυχόντων κατά τον Αγώνα
3.2.7 Οι νησιώτες και ο Αγώνας: Η Σάμος. Οι Κυκλάδες. Τα νησιά του Αργοσαρωνικού
3.3 Έλληνες και Αλβανοί στο '21
3.3.1 Οι Σουλιώτες
3.3.2 Οι Αρβανίτες του ελληνικού χώρου
3.3.3 «Σουλιωτοαλβανική» και «Ελληνοαλβανική» συμμαχία στις παραμονές του Αγώνα
3.3.4 Έλληνες και Αλβανοί
3.3.5 Προνομιούχες περιοχές και άτομα επί Τουρκοκρατίας, στον Αγώνα του '21
3.4 Οι Φαναριώτες
3.4.1 Φαναριώτες: οι κατ' εξοχήν «ετερόχθονες»
3.4.2 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος
3.4.3 Δημήτριος Υψηλάντης
3.4.4 Ποιος θα μπορούσε να ήταν δυνάμει ο αρχηγός;
Εβδομάδα 4: Τα δύσκολα βήματα ενός πεισματικού αγώνα ‐ Α΄: 1821‐1822
4.1 Ο πρώτος καιρός και οι δυσκολίες του
4.1.1 Η πελοποννησιακή κοινωνία ‐απόλεμη‐ υποδέχεται την Επανάσταση
4.1.2 Αναγκαστική είσοδος αποστασιοποιημένων περιοχών στον Αγώνα
4.2 Τα «άτακτα» ελληνικά στρατεύματα: διοίκηση και «αθεμιτουργήματα»
4.2.1 Το μετέωρο βήμα της προσπάθειας για τακτικό στρατό. Το άτακτο του στρατεύματος αιτία παραβίασης συμφωνιών παράδοσης
4.2.2 Ο οπλαρχηγός: συγγενικοί δεσμοί και τρόπος δράσης
4.2.3 Δυσκολίες διοίκησης ενός ένοπλου σώματος Ελλήνων
4.2.4 «Τα αθεμιτουργήματα των Ελλήνων». Ωμότητες, καταστροφές, αρπακτικότητα
4.2.5 Η λαφυραγωγία ως δικαίωμα: Μανιάτες, Σουλιώτες
4.3 Τοπικά πολιτικά όργανα
4.3.1 Τοπικά πολιτικά όργανα με την έκρηξη της Επανάστασης
4.3.2 Η Πελοποννησιακή Γερουσία
4.3.3 Τοπικά πολιτικά όργανα στην Δυτική και στην Ανατολική Στερεά
4.4 1821: Τρίπολη και Πάτρα
4.4.1 Η πολιορκία των Πατρών
4.4.2 Η πολιορκία της Τρίπολης
4.4.3 Οι βαριές πλευρές της κατάληψης της Τρίπολης
4.4.4 Ο Δ. Υψηλάντης και η άλωση της Τρίπολης
4.5 Η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου
4.5.1 Η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου: Οι αποφάσεις της
4.5.2 Η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου: Το κυβερνητικό σχήμα
4.6 1822: Η μάχη του Πέτα και η Α΄ πολιορκία του Μεσολογγίου
4.6.1 Σημασία της μάχης των Δερβενακίων. Η μάχη του Πέτα
4.6.2 Ήττα στο Πέτα και «καπάκια» καπεταναίων της Ρούμελης
4.6.3 Η Α΄ πολιορκία του Μεσολογγίου
4.6.4: Οι πολιτικές επιπτώσεις της ήττας στο Πέτα και της νίκης στο Μεσολόγγι
Εβδομάδα 5: Τα δύσκολα βήματα ενός πεισματικού αγώνα ‐ Β΄: 1822‐1829
5.1 1822‐1823: Ο εμφύλιος πόλεμος προ των πυλών
5.1.1 Ο Κολοκοτρώνης μετά τα Δερβενάκια και πριν την επερχόμενη Εθνοσυνέλευση
5.1.2 Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης σχηματίζει φατρία
5.1.3 Κατάληψη της Ακροκορίνθου και η τύχη του Κιαμίλ Μπέη
5.1.4 Αντεγκλήσεις και συγκρούσεις. Η Εθνοσυνέλευση του Άστρους και οι αποφάσεις της
5.15 Η σύνθεση της Κυβέρνησης, όπως ψηφίστηκε στο Άστρος. Πραξικόπημα του Κολοκοτρώνη. Δύο «κυβερνήσεις»
5.2 Οι Έλληνες στη δίνη των εμφυλίων
5.2.1 Η Πελοπόννησος διηρημένη σε δύο στρατόπεδα
5.2.2 Ο Εμφύλιος συνεχίζεται. Οι Ρουμελιώτες ρημάζουν την Πελοπόννησο
5.2.3 Ο Ibrahim της Αιγύπτου προχωρά, ενώ οι Έλληνες ζουν τις συνέπειες του εμφυλίου
5.3 1825‐1826: Δύο γεγονότα διαφορετικού συμβολισμού και σημασία
5.3.1 Η «Αίτηση προστασίας»
5.3.2 Η «εκστρατεία του Λιβάνου»
5.4 1826‐1827: Από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας στην ήττα στο Φάληρο
5.4.1 Η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας
5.4.2 Η Β΄ Πολιορκία του Μεσολογγίου
5.4.3 Η πολιορκία του Μεσολογγίου μέσα από εκείνους που την έζησαν
5.4.4 Πολιορκία των Αθηνών και θάνατος του Καραϊσκάκη
5.5 Η Διεθνής Διπλωματία και το ελληνικό ζήτημα
5.5.1 Η Διεθνής Διπλωματία και η ελληνική υπόθεση μέχρι το 1823
5.5.2 Ο Canning και η αλλαγή της στάσης της Αγγλίας πυροδοτεί τις διπλωματικές εξελίξεις
5.5.3 Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Η εκστρατεία του γαλλικού σώματος υπό τον Μαιζόν. Η Ελλάδα ανεξάρτητο κράτος
Το μάθημα απευθύνεται σε κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη, μπορείτε δηλαδή να εγγραφείτε χωρίς να υπάρχει κάποιο προαπαιτούμενο.
Επίσης, είναι βιντεοσκοπημένο και ασύγχρονο. Μπορείτε, συνεπώς, να το παρακολουθήσετε στην πλατφόρμα μας τις ημέρες και ώρες που επιθυμείτε. Έχει διάρκεια πέντε εβδομάδων και κάθε εβδομάδα προστίθενται νέες ενότητες, τις οποίες μπορείτε, όπως αναφέραμε, να δείτε στο πρόγραμμά σας.
Πέρα από το διδακτικό υλικό, το μάθημα περιλαμβάνει εβδομαδιαία τεστ και μία τελική εξέταση. Η συμπλήρωση των τεστ γίνεται και αυτή στο δικό σας πρόγραμμα, εντός κάποιων εβδομαδιαίων συνήθως προθεσμιών. Η συμμετοχή στα τεστ είναι βεβαίως στη δική σας ευχέρεια. Αν όμως επιθυμείτε την έκδοση βεβαίωσης επιτυχούς παρακολούθησης, θα χρειαστεί να συμμετάσχετε στο μεγαλύτερο μέρος του εξεταστικού του υλικού.
Τα μαθήματα του Mathesis προσφέρονται δωρεάν και έτσι θα συνεχίσουν. Μπορείτε να τα παρακολουθήσετε μέχρι τέλους και να συμμετάσχετε στα εβδομαδιαία τεστ και την τελική εξέταση. Εάν επιθυμείτε τη βεβαίωση επιτυχούς παρακολούθησης, θα σας ζητείται όμως ένα μικρό αντίτιμο –της τάξης των 20€– για την έκδοσή της, μετά την υποβολή της τελικής σας εξέτασης. Εάν δεν υποβάλετε την τελική σας εξέταση –ή αν την υποβάλετε, αλλά δεν περάσετε το μάθημα– δεν υπάρχει κάποια υποχρέωση πληρωμής.
Αν έχετε ήδη λογαριασμό στο Mathesis, αρκεί να συνδεθείτε στο Mathesis με το email που έχετε ήδη δηλώσει και, στη συνέχεια, να εγγραφείτε στο μάθημα. Αν δεν έχετε λογαριασμό στο Mathesis, θα χρειαστεί προηγουμένως να δημιουργήσετε έναν. Αν τυχόν χρειαστείτε βοήθεια για την εγγραφή σας στο μάθημα ή στην πλατφόρμα του Mathesis, μπορείτε να δείτε εδώ τις σχετικές οδηγίες.
Βιντεοσκόπηση: Νίκος Γκικόπουλος
Μοντάζ: Nίκος Γκικόπουλος, Δημήτρης Αγγελάκης
Προγραμματισμός ασκήσεων: Nίκος Γκικόπουλος, Δημήτρης Αγγελάκης
Υποτιτλισμός: Σοφία Πέτσα
Η βιντεοσκόπηση πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2015 στα studio του Mathesis στο Ηράκλειο.
