Παράλειψη σε κυρίως περιεχόμενο.

Στο Φως της Εξέλιξης (Ε)

Περιγραφή του μαθήματος

Η σύγχρονη εξελικτική βιολογία έχει διαμορφώσει ένα θεωρητικό πλαίσιο που προσφέρει εξαιρετικά ισχυρή ερμηνεία για το σύνολο των εκδηλώσεων του φαινομένου της ζωής στον πλανήτη μας. Το πλαίσιο αυτό αναφέρεται εν συντομία ως «δαρβινισμός», αφού στην ουσία έχει κτιστεί στη βάση της θεωρίας του Δαρβίνου περί εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής. Ο δαρβινισμός, λοιπόν, εξηγεί την ποικιλία της ζωής τόσο στη μορφή των έμβιων οργανισμών όσο και στη συμπεριφορά τους. Εξηγεί το πώς έχει διαμορφωθεί αυτή η εκπληκτική βιοποικιλότητα μέσα στα εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, από τότε που εμφανίστηκε η ζωή στη Γη. Ο δαρβινισμός, όμως, μπορεί σήμερα να φωτίσει και πεδία που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν άσχετα με τη βιολογική εξέλιξη, από την ψυχολογία και την κοινωνιολογία μέχρι την οικονομία και την τέχνη. Την ίδια στιγμή, συναντάμε πλήθος παρανοήσεων σχετικά με την εξέλιξη, τόσο στο ευρύ κοινό όσο και μεταξύ επιστημόνων! Επιπλέον, εγείρονται συχνά και ορισμένες ερωτήσεις που επανέρχονται διαρκώς, ορισμένες από τις οποίες στοχεύουν στην υπονόμευση των όσων μας διδάσκει η εξελικτική βιολογία. Φυσικά, δε λείπουν και οι άμεσες αμφισβητήσεις της εξέλιξης, κυρίως από θρησκευτικούς κύκλους. Τέλος, συναντάμε και επιλεκτικές αμφισβητήσεις κάποιων αρχών της από απρόσμενους αντιπάλους ή από οπαδούς πρόσφατων σχετικιστικών και μεταμοντερνιστικών ιδεολογικών ρευμάτων.

Στο μάθημα αυτό, λοιπόν, θα επιχειρήσουμε να συνεισφέρουμε στην κατανόηση των βασικών αρχών της σύγχρονης επιστημονικής αντίληψης για την εξέλιξη των βιολογικών οργανισμών και θα προσπαθήσουμε να ξεδιαλύνουμε τις περισσότερες από τις συνήθεις παρανοήσεις σχετικά με την εξέλιξη, τη δαρβινική θεωρία και την επιστήμη γενικότερα. Θα συζητήσουμε, επίσης, διάφορες προεκτάσεις της εξελικτικής ερμηνείας σε ποικίλους τομείς που ενδιαφέρουν τον άνθρωπο και θα εξετάσουμε ζητήματα συμπεριφοράς, κοινωνικής οργάνωσης, πεποιθήσεων, αισθητικής, ηθικής και θρησκευτικής πίστης υπό το φως της εξέλιξης. Εν ολίγοις, θα δείξουμε τους λόγους που η δαρβινική θεώρηση αποτέλεσε την πλέον σημαντική τομή στην ανθρώπινη σκέψη και γιατί ακόμα και σήμερα αντιμετωπίζεται συχνά με δισταγμό ή εχθρότητα.

Θα διαπιστώσουμε, λοιπόν, ότι ο δαρβινισμός προσφέρει τη μοναδική μέχρι σήμερα έγκυρη και μεστή νοήματος επιστημονική ερμηνεία για τη βιοποικιλότητα.

Διδάσκων

Σπύρος Σφενδουράκης

Ο Σπύρος Σφενδουράκης είναι Καθηγητής Οικολογίας και Βιοποικιλότητας στο Τμήμα Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου. Έλαβε το πτυχίο του (1988) και τον διδακτορικό του τίτλο (1994) από το Τμήμα Βιολογίας του ΕΚΠΑ και από το 1996 έως το 2001 εργάστηκε ως επιστημονικός συνεργάτης στο Ζωολογικό Μουσείο του ΕΚΠΑ και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης του Παν/μίου Κρήτης. Από το 2001 έως το 2011 διετέλεσε Λέκτορας και Επίκουρος Καθηγητής στο Παν/μιο Πατρών, ενώ το 2012 εξελέγη στο Παν/μιο Κύπρου.

Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τη φυλογεωγραφία, τη νησιωτική βιογεωγραφία, την οικολογία βιοκοινοτήτων και τη συστηματική των χερσόβιων ισοπόδων, από τα οποία έχει περιγράψει περί τα 50 νέα είδη για την επιστήμη. Έχει μεταφράσει ή/και επιμεληθεί πάνω από 20 επιστημονικά εγχειρίδια και βιβλία εκλαϊκευμένης επιστήμης και έχει συγγράψει 2 βιβλία εκλαΐκευσης σχετικά με την εξέλιξη. Από το 2023 είναι Πρόεδρος της Ελληνικής Εξελικτικής Εταιρείας.

Αξιολόγηση του μαθήματος από τους φοιτητές του

Κατά την πρώτη φορά που προσφέρθηκε το μάθημα οι φοιτητές του (246 απαντήσεις) αξιολόγησαν το μάθημα από τα ερωτηματολόγια εξόδου ως εξής:

Είστε ικανοποιημένος απ' αυτό που μάθατε σε σχέση μ' αυτό που περιμένατε;

Πολύ ικανοποιημένος: 57%
Ικανοποιημένος: 32%
Λίγο ικανοποιημένος: 10%
Καθόλου ικανοποιημένος: 1%

Έγραψαν για το μάθημα

«Στο Φως της Εξέλιξης»: Ένα συναρπαστικό μάθημα που πραγματικά φώτισε πολλά σημεία για τα οποία είχα απορίες και ξεκαθάρισε έννοιες που ακούμε συχνά αλλά δεν γνωρίζουμε επακριβώς. Το θολό τοπίο της Εξέλιξης έγινε πιο ξεκάθαρο, μέσα από αυτό το πολυδιάστατο ταξίδι του Mathesis. Το πιο όμορφο ήταν ότι δεν έμεινε απλώς στην «καθαρή επιστήμη» αλλά έθιξε κι άλλους τομείς που μας ενδιαφέρουν αφού έχουν σχέση με την ίδια μας τη ζωή και την αλληλεπίδρασή μας με τους άλλους ανθρώπους και το περιβάλλον μας[...] Η μεγαλύτερη τύχη ήταν η παρουσία του καθηγητή μας κ. Σφενδουράκη σε τούτο στο «εξελικτικό» ταξίδι, ο οποίος θεωρώ ότι έχει την ικανότητα να εμπνέει τους φοιτητές του και να τους κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον με τα θέματα που αναλύει και με τον τρόπο που τα εξηγεί...
-Κατερίνα Α.

Θέλω, τώρα που ολοκλήρωσα το μάθημα, να δώσω τα συγχαρητήριά μου στον κύριο Σφενδουράκη και να τον ευχαριστήσω που κόπιασε για να μας προσφέρει με εξαιρετικό τρόπο ένα μάθημα για ένα θέμα που θα έπρεπε να διδασκόμαστε όλοι, την θεωρία της εξέλιξης[...] Για μένα που δεν έχω τα επιστημονικά εφόδια των θετικών επιστημών, το μάθημα αυτό ήταν στημένο με ιδανικό τρόπο έτσι ώστε να μπορέσω να το παρακολουθήσω με αμείωτο ενδιαφέρον. Ούτε πολύ στρυφνό με δυσνόητες επιστημονικές λεπτομέρειες, ούτε πολύ «ελαφρύ». Σαν την Χρυσομαλλούσα, δηλαδή. Και πάλι τα συγχαρητήριά μου κύριε Σφενδουράκη. Τυχεροί οι φοιτητές σας.
-Κυριάκος Α.

Με τη σειρά μου ευχαριστώ για όλες τις πτυχές του μαθήματος οι οποίες παρουσιάστηκαν με έξυπνους τίτλους που κέντριζαν και κέρδιζαν το ενδιαφέρον[...] Γενικά ταξίδεψε την σκέψη μου πολλές φορές το μάθημα...
-Χριστίνα Α.

Το μάθημα μου θύμισε πόσο συναρπαστική είναι η εξελικτική θεωρία μέσα στην απλότητά της, πόσο απελευθερώνει το πνεύμα, και γνώρισα και κάποιες έννοιες που δεν είχα συναντήσει.
-Γιάννα Κ.

Περιεχόμενα μαθήματος

Bασικές πληροφορίες, αν αυτό είναι το πρώτο σας μάθημα!

Συντελεστές

  1. Κωδικός Μαθήματος

    ΕΠ4.1
  2. Έναρξη Μαθήματος

    11/05/2026
  3. Προσπάθεια

    20 ώρες
  4. Διάρκεια

    4 εβδομάδες
  5. Υπότιτλοι

    Ελληνικά
  6. Παρακολούθηση

    Δωρεάν
  7. Κόστος Βεβαίωσης

    20€
Enroll